Tư duy kiến trúc sư và tư duy thợ xây
Hello ae, hôm nay chúng ta cùng thảo luận qua chút về "tư duy hệ thống" nhé.
Hồi mới trade, tôi (và chắc cũng như phần lớn ae) ngày nào cũng cặm cụi học mấy thứ rất chăm chỉ:
-Buy ở đâu cho đẹp?
-Sell khi nào cho chuẩn?
-Dùng chiến lược nào? indicator nào cho ngon?
-Set SL ở chỗ nào là hợp lý?
Cày ngày cày đêm nghiêm túc lắm.
Cảm giác như mình đang “học nghề” đàng hoàng.
Nhưng càng trade lâu, ae ta sẽ càng thấy kiểu đó sai sai.
Vì mỗi lần thua, phản xạ đầu tiên của chúng ta luôn là:
-Đổi indicator
-Đổi timeframe
-Đổi chiến thuật
Trong khi có một thứ chưa từng được quan tâm để thay đổi, thậm chí chưa từng được nói tới.
Đó là:
“Rốt cuộc mình đang làm cái quái gì?”
"Mục đích của mấy việc này là gì?"
Trong mọi lĩnh vực nghiêm túc của đời sống (xây nhà, kinh doanh, chiến tranh, kỹ thuật) luôn tồn tại hai tầng tư duy.
-Tầng 1 là tầng kiến trúc/chiến lược.
Ở tầng này, người ta hỏi những câu kiểu:
Hệ thống này vận hành ra sao?
Luồng lực đi như thế nào?
Rủi ro nằm ở đâu?
Cái gì quyết định sống/chết của toàn bộ cấu trúc?
-Tầng thứ 2 là tầng thi công/chiến thuật.
Ở tầng này người ta mới hỏi:
-Làm cụ thể thế nào?
-Đặt viên gạch ở đâu?
-Dùng công cụ gì?
-Timing ra sao?
Và cái vấn đề của đa số ae chưa có lợi nhuận (hoặc bị mất niềm tin vào thị trường) là luôn đi ngược lại cái trật tự này.
Ae chỉ đang cố học làm thợ xây, chứ không phải kiến trúc sư.
Mới chân ướt chân ráo vào nghề cái là phải hỏi ngay cách trộn vữa, đắp gạch, cầm bay,...
Nhưng lại không hề biết mình đang xây nhà kho hay xây biệt thự.
Ae không có bản vẽ tổng thể, không hiểu kết cấu hế thống, không biết điểm yếu chết người nằm chỗ nào.
Thế nên khi thua, chỉ có một lựa chọn là sửa chiến thuật/cách thực thi.
Tức là ae sẽ vá lỗi nhầm chỗ rồi bị cuốn theo guồng quay:
Chiến thuật sai=> tìm chiến thuật mới => chiến thuật mới sai => tìm chiến thuật khác....
Trong khi chưa từng thử đứng lùi ra xa để nhìn thấy bản vẽ thực sự của cái nhà.
Sau nhiều năm bị cuốn vào vòng xoáy đó, tôi may mắn nhận ra:
“Muốn thắng trong trading (hay kể cả là cuộc sống), chúng ta bắt buộc phải hiểu rõ về kiến trúc của hệ thống trước.”
Kiến trúc thì không phải những thứ về thực thi, về setup entry, hay về việc làm cụ thể thế nào.
Nó là về những câu hỏi có trước mấy thứ đó.
Ví dụ như (mấy thứ mà tôi suốt ngày nhai đi nhai lại):
-Thị trường này thuộc loại ngẫu nhiên nào? Mediocristan hay Extremistan?
-Lợi thế của đến từ đâu: trend, volatility, skew hay tail?
-Hệ thống này kiếm tiền khi nào? chết khi nào?
-Drawdown tối đa chịu được bao nhiêu trước khi toang?
-Khi thị trường đổi pha, hệ thống còn giữ được edge không?
Đó chính là bản vẽ thiết kế.
Nếu không trả lời được mấy câu này,
thì mọi entry hay các vấn đề kỹ thuật chỉ là ảo tưởng kiểm soát, rồi quá khớp với quá khứ...
Đây cũng là lý do vì sao càng trade lâu, tôi càng nói nhiều về mấy thứ nghe rất không liên quan như mindset, đạo, triết, xác suất, bản chất ngẫu nhiên, cách thực tại vận hành…
Không phải vì tôi rảnh (thực ra cũng hơi rảnh, hehe)
Mà vì đó chính là tư duy của kiến trúc sư, nằm ở tầng chiến lược,
thứ mà đa phần ae không chịu nghĩ tới trước.
Triết học, xác suất, bản chất thực tại không giúp ae vào từng lệnh đẹp hơn.
Nhưng nó giúp ae biết rõ mình đã/đang làm cái gì, và sẽ cần làm gì tiếp theo.
Khi ae hiểu rằng thực tại không phải tuyến tính, lợi nhuận không đến từ trung bình, edge không nằm ở độ chính xác mà ở payoff bất đối xứng,....
Thì tự nhiên ae sẽ bỏ hết được 90% mấy thứ chiến thuật râu ria không cần thiết.
Một setup rất đơn giản cũng đủ.
Một rule nhìn ngu ngu vẫn kiếm tiền.
Thậm chí entry không đẹp lắm vẫn sống khỏe.
Tất cả là vì kiến trúc trong đầu của ae đã đúng.
Algo, bot trade, hệ thống giao dịch, setup entry, tất cả đều chỉ là công việc của thợ xây.
Ngày nay, nhờ có AI, ae có thể làm mấy việc đó rất dễ.
Nó có thể giúp ae trả lời mọi câu hỏi: "làm cái này như thế nào?"
Nhưng AI không thể giúp ae biết nên xây cái gì? và xây để làm gì?
Nó không hiểu thế giới này thuộc loại ngẫu nhiên nào, dòng chảy thực tại biến động ra sao.
Và càng không biết khi nào một kiến trúc bị hết đát.
Những thứ đó, chỉ con người mới hiểu được.
Vậy nên, thứ tự đúng khi ae tiếp cận trading (hay cuộc sống) phải là:
1. Hiểu bản chất thực tại
2. Thiết kế kiến trúc hệ thống để thuận theo thực tại đó
3. Rồi mới chọn chiến thuật thực thi phù hợp
Lúc đó, ae sẽ thấy entry không còn là nỗi ám ảnh, chiến thuật hay indicator,.. tất cả chỉ là công cụ phụ.
Thắng thua từng trade ae cũng không còn thấy quan trọng luôn.
Vì thật ra, để trade thắng, thì ae không cần phải biết trộn vữa giỏi.
Ae chỉ cần biết mình đang xây cái nhà gì,
và nếu cái nhà đó sập, thì nó sập vì lý do gì.
Còn phần thực thi/chiến thuật, bảo thằng AI làm cho.